Nguyên Nhân Dát Vàng Bị Bong Tróc, Xỉn Màu Và Cách Tránh

Dát vàng bị bong tróc hoặc xỉn màu chủ yếu do lỗi kỹ thuật thi công, chất lượng vàng không nguyên chất hoặc tác động từ môi trường và mồ hôi tay. Vì phần lớn hư hỏng có thể phòng tránh ngay từ khâu thi công, Mạnh Tùng Group luôn kiểm soát chặt từng bước xử lý bề mặt và độ khô keo để hạn chế tối đa các nguyên nhân dưới đây.

Nguyên nhân khiến dát vàng bị bong tróc, xỉn màu là gì?

Dát vàng bị bong tróc hoặc xỉn màu do 4 nhóm nguyên nhân chính: bề mặt xử lý kém, keo dán chất lượng thấp, dùng vàng không nguyên chất, và tác động từ môi trường, mồ hôi hoặc hóa chất.

Về bong tróc, bề mặt vật liệu chưa được làm sạch bụi bẩn, dầu mỡ hoặc còn ẩm trước khi dán sẽ khiến keo mất độ bám dính ngay từ đầu. Keo dán hoặc sơn lót kém chất lượng cũng dễ co ngót hoặc lão hóa dưới tác động nhiệt độ, còn dùng nhũ vàng công nghiệp thay cho vàng lá thật sẽ nhanh chóng bị phai và bong tróc sau khoảng 3-5 năm sử dụng. Tác động vật lý như va đập, ma sát mạnh hoặc độ ẩm cao liên tục cũng làm lớp keo bên dưới bị bong ra dần.

Về xỉn màu, dấu hiệu nhận biết gồm bề mặt vàng mất độ bóng sáng tự nhiên, chuyển sang màu ngà hoặc xám đục, xuất hiện các đốm ố xanh rêu hoặc đen. Nguyên nhân chính là dùng vàng không nguyên chất chứa tạp chất (như vàng 10K, 18K pha đồng, bạc) dễ bị oxy hóa khi tiếp xúc không khí, cộng thêm ảnh hưởng của mồ hôi tay, hóa chất tẩy rửa hoặc độ ẩm môi trường tạo điều kiện cho oxy hóa diễn ra nhanh hơn. Khi phát hiện dấu hiệu này, nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng khăn mềm khô hoặc ẩm nhẹ trước, nếu ố nặng mới cần dùng dung dịch chuyên dụng hoặc dặm vá lại tại các vị trí bong tróc.

Vàng nguyên chất (24K) bản chất là kim loại trơ, không bị oxy hóa hay tác động bởi không khí, nên bản thân lá vàng thật không bao giờ bay màu hay xỉn đi theo thời gian. Vì vậy khi thấy hiện tượng xỉn màu xuất hiện, nguyên nhân thường không nằm ở vàng mà nằm ở lớp kim loại nền phía dưới (đồng, kẽm trong vàng công nghiệp) hoặc lớp keo dán bị oxy hóa do khí hậu nóng ẩm. Mạnh Tùng Group luôn kiểm tra kỹ nguồn gốc vàng lá trước khi thi công để tránh nhầm lẫn giữa 2 nguyên nhân này khi khách hàng cần tư vấn khắc phục.

Hóa chất tẩy rửa mạnh có làm hỏng lớp dát vàng ngay lập tức không?

Hóa chất tẩy rửa mạnh không làm hỏng lớp dát vàng ngay lập tức, nhưng có thể phá hỏng cấu trúc bề mặt và làm mất độ bóng chỉ trong chớp mắt nếu tiếp xúc lâu.

Lớp dát vàng (gold leaf) cực kỳ mỏng, chỉ khoảng 0,1 micron, được dán lên bề mặt bằng một lớp keo dính chuyên dụng. Các chất tẩy rửa chứa axit, kiềm cao hoặc dung môi mạnh (như nước tẩy bồn cầu, dung dịch clo đặc) sẽ thấm qua khe hở siêu vi của lớp vàng, sau đó hòa tan hoặc làm mục lớp keo dính bên dưới. Khi lớp keo bị phá hủy, lớp dát vàng sẽ nhanh chóng bị phồng rộp, bong tróc từng mảng, xỉn màu hoặc trôi đi khi lau chùi.

Nếu đó là vàng công nghiệp (vàng nhũ, hợp kim đồng/nhôm giả vàng), hóa chất mạnh sẽ phản ứng oxy hóa gần như ngay lập tức, khiến bề mặt bị ố đen, xanh rêu hoặc đổi màu ngay khi tiếp xúc. Mạnh Tùng Group luôn khuyến cáo khách hàng chỉ dùng khăn mềm khô hoặc hơi ẩm để vệ sinh đồ dát vàng, tuyệt đối không dùng hóa chất mạnh dù chỉ 1 lần, vì tác hại lên lớp keo là không thể phục hồi hoàn toàn.

Làm sao biết keo dát vàng đã khô đủ độ để đảm bảo bám dính?

Cách chính xác và nhanh nhất để biết keo dát vàng đã khô đủ độ là dùng tay sạch chạm nhẹ lên bề mặt để cảm nhận độ dính, gọi là độ rám: chạm vào còn dính nhẹ nhưng nhấc tay lên dễ dàng và keo không bám vào tay.

Về trạng thái màu sắc, lớp keo từ đục hoặc trắng sữa ban đầu (tùy loại) sẽ chuyển sang trong suốt hoặc hơi bóng nhẹ và khô ráo bề mặt nhưng chưa khô chết hoàn toàn. Nếu keo còn ướt, lá vàng sẽ bị xê dịch hoặc nhăn nhúm khi dán; nếu keo quá khô mất độ dính, vàng sẽ không bám vào được, buộc phải quét lại keo từ đầu. Thời gian chờ thường từ 30 phút đến vài tiếng, tùy loại keo (gốc nước hay gốc dầu/PU), độ dày lớp keo quét và nhiệt độ môi trường lúc thi công.

Khi thử keo bằng tay, cần đảm bảo tay hoàn toàn sạch, không bám bụi bẩn, để tránh làm hỏng bề mặt keo trước khi dán vàng. Yếu tố ảnh hưởng đến độ khô còn bao gồm cách quét/phun keo: nếu không đều tay, lớp keo dày hoặc đọng giọt tại khe kẽ sẽ khiến thời gian chờ khô kéo dài hơn so với lớp keo được quét mỏng, đều trên toàn bộ bề mặt.

Quy trình xử lý bề mặt gỗ trước khi dát vàng để tránh bong do co ngót?

Quy trình xử lý bề mặt gỗ chuẩn trước khi dát vàng gồm 3 bước cốt lõi: kiểm soát độ ẩm và ổn định phần mộc, sơn lót kháng ẩm khóa thớ gỗ, và xử lý độ bám dính lớp nền.

Bước đầu tiên, gỗ cần được sấy đạt chuẩn với độ ẩm dưới 12% để hạn chế tối đa co ngót hoặc giãn nở tự nhiên sau khi hoàn thiện, đồng thời trám trét các vết nứt, ghim gỗ hoặc mắt mấu bằng bột bả chuyên dụng rồi chà nhám phẳng mịn toàn bộ bề mặt. Tiếp đó, phun 2-3 lớp sơn lót chuyên dụng (sơn PU hoặc sơn lót gốc dầu) để bịt kín các lỗ ti trên bề mặt gỗ, ngăn hơi ẩm từ môi trường xâm nhập vào cốt gỗ và giữ cho thớ gỗ không biến dạng đột ngột làm đứt gãy màng keo bên trên.

Bước cuối, chà nhám kỹ lớp sơn lót bằng giấy nhám mịn (độ hạt P320-P400) để tạo độ bám cơ học vừa phải, tránh để bề mặt sơn quá bóng vì sẽ gây co keo, khiến keo dát vàng không bám đều hoặc dễ bong tróc theo mảng. Cuối cùng, dùng khí nén và khăn sạch lau tuyệt đối sạch bụi gỗ, dầu mỡ trước khi quét keo. Mạnh Tùng Group thực hiện đủ 3 bước này cho mọi công trình gỗ trước khi dát vàng, vì bỏ qua bất kỳ bước nào cũng đều làm tăng rủi ro bong tróc sớm hơn tuổi thọ thông thường.

Phần lớn hư hỏng dát vàng đều bắt nguồn từ lỗi kỹ thuật thi công hoặc vệ sinh sai cách, hoàn toàn có thể phòng tránh nếu làm đúng quy trình từ đầu. Bạn có thể gửi câu hỏi cụ thể tại hỏi đáp dát vàng, tham khảo thêm cách bảo quản dát vàng, hoặc tìm hiểu tổng quan về dát vàng nếu công trình của bạn đang gặp dấu hiệu bong tróc hoặc xỉn màu cần xử lý.